Το μεταξικό καθεστώς, ο Μεταξάς και η 28η Οχτώβρη του 1940 του Θανάση Παπαρήγα(Aναδημοσίευση από το περιοδικό Θέματα Παιδείας, τεύχος 10-11, σσ.14-16)

www cedar finance com Ποια ήταν η κατάσταση της Ελλάδας κατά τη στιγμή όπου αρχίζει γι’ αυτήν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος με την ιταλική εισβολή, στις 28 Οχτώβρη 1940;

citas por internet la paz Από πάνω από 4 χρόνια, κυριαρχεί το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Το καθεστώς αυτό είναι ένα καθαρά δικτατορικό καθεστώς, που έχει επιβληθεί στις 4 Αυγούστου 1936 από τον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά και το βασιλέα Γεώργιο το Β΄. Για το πώς έφθασαν τα πράγματα να γίνει πρωθυπουργός ο Μεταξάς ή ακόμη και να επιστρέψει ο ίδιος ο Γεώργιος στην Ελλάδα, όπου ως ακόμη τον Νοέμβρη του 1935 επικρατεί το ρεπουμπλικανικό καθεστώς, είναι μια ολόκληρη ιστορία για την οποία πολλά έχουν γραφεί και η οποία δεν θα μας απασχολήσει εδώ.

http://statusme.com/wp-json/oembed/1.0/embed?url=http://statusme.com/ demo di opzioni binarie  

come fare per investire nelle opzioni binarie Το μεταξικόi καθεστώς ήταν ένα καθεστώς πολύ παρόμοιο με τα υπόλοιπα καθεστώτα τα οποία επιβάλλονται στην Ανατολική και Κεντρική (ή ακόμη και στην Δυτική) Ευρώπη της εποχής από τις συνδυασμένες δυνάμεις της Βρετανίας και της Γερμανίας, σε μια ύστατη προσπάθεια να γεφυρωθούν οι αντιθέσεις μεταξύ των δυο εν λόγω δυνάμεων και να γίνει δυνατή η συνεργασία τους σε ένα στόχο που ακόμη φαίνεται κοινός: Την επίθεση ενάντια στην ΕΣΣΔ.

http://madanha.ir/aribos/arini/2165 Από την άποψη αυτή, η εικόνα της Ελλάδας, καθώς πλησιάζει ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος, διαφέρει εντελώς χαρακτηριστικά και «απότομα» από εκείνη της περιόδου των παραμονών του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου. Στην πρώτη περίπτωση, έχουμε μια εντελώς σαφή και πασιφανή προσπάθεια των δυνάμεων των κυριάρχων τάξεων και των διεθνών συμμάχων τους να ενώσουν τις γραμμές τους όσο αυτό είναι δυνατό. Αυτή η προσπάθεια εκφράζεται μέσω της συμμαχίας Γεωργίου του Β΄ που είναι ο τοποτηρητής της Βρετανίας, και του Ιω. Μεταξά, που θεωρείται ο άνθρωπος της Γερμανίαςii. Αντίθετα, στη δεύτερη περίπτωση, έχουμε την ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ Κωνσταντίνου του Α΄ πατέρα του Γεωργίου, προσανατολισμένου προς τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες, και Ελ. Βενιζέλου, προσανατολισμένου προς την Αντάντ, σύγκρουση που παίρνει χαρακτήρα ανοιχτού εμφυλίου πολέμου και στον οποίο ο ρόλος και του Ι. Μεταξά είναι από τους πιο πρωτεύοντες. Οι λόγοι αυτής της όντως εντυπωσιακής διαφοράς είναι προφανείς: Σε συνθήκες νέας παγκόσμιας σύγκρουσης, που όλα δείχνουν ότι επίκειται, ο θορυβημένος από όσα είχαν συμβεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κυρίαρχος συνασπισμός το πρώτο που σκέπτεται είναι η κατά το δυνατόν συσπείρωση των γραμμών του για να αποφύγει τυχόν επανάληψή τους, δηλ. να αποφύγει τις επαναστατικές αναταραχές.

go to link Ο διφυής αυτός χαρακτήρας του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου είναι μια υπόθεση ιδιαίτερα πολύπλοκη. Η διασταύρωση των διαφόρων επιρροών καθόλου δεν σημαίνει ισότιμη επιρροή. Κυρίαρχη επιρροή παραμένει πάντα και απαρέγκλιτα η βρετανική. Οι Βρετανοί έχουν φέρει το Γεώργιο. Οι Βρετανοί έχουν προωθήσει το Μεταξά ύστερα από συμφωνία μαζί του ότι θα εφαρμόσει τα σχέδιά τους. Μέσα στην κυβέρνηση, τα φιλοβρετανικά στοιχεία κυριαρχούν αποφασιστικά, ενώ οποιαδήποτε υπερβολική φιλογερμανική εκδήλωση αντιμετωπίζεται δραστικά, όπως θα δείξουν οι περιπτώσεις Ζαβιτσιάνου, Πλατή και άλλες. Τη βρετανική πρωτοκαθεδρία γνωρίζουν καλά και οι ίδιοι οι Γερμανοί, όπως δείχνουν οι αναφορές του πρεσβευτή της Ναζιστικής Γερμανίας στην Αθήνα Έρμπαχ. Παράλληλα, η γερμανική επιρροή όχι μόνο υπάρχει αλλά και, από το 1936 και μετά, ενισχύεται θεαματικά. Αυτό δεν είναι εντελώς ξένο προς τη βρετανική πολιτική (που θέλει ακριβώς να «δώσει κάτι» στη Γερμανία, για να δημιουργήσει κίνητρο συνεργασίας), αλλά έχει και άλλους λόγους: Η οικονομική και δημοσιονομική πολιτική των Ναζιστικών κυβερνήσεων είναι μια πραγματική «οικονομική αυτοκτονία» που οδηγεί τη Γερμανία κατευθείαν στην καταστροφή ή, ακριβέστερα, σε μια κατάσταση όπου ο πόλεμος θα είναι εντελώς αναπόφευκτος. Μέχρι όμως να γίνει αυτό, δημιουργεί κάποιες αγορές για τα βασικά εξαγωγικά προϊόντα των εξαρτημένων από τον ιμπεριαλισμό χωρών. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει διέξοδο για τα ελληνικά καπνά, που είναι και το βασικό ελληνικό εξαγωγικό προϊόν του μεσοπολέμου. Έτσι, μέσω των αγορών των καπνών και του συστήματος CLEARING, η Γερμανία επιβάλλει την κυριαρχία της στο ελληνικό εξαγωγικό και εισαγωγικό εμπόριο, πράγμα που άλλωστε συμβαίνει στην εποχή αυτή σε όλη την Βαλκανική χερσόνησο. Το περιβόητο τότε «γερμανικό CLEARING» γίνεται βασικός οικονομικός πνεύμονας για το καθεστώς της 4ης Αυγούστουiii.

lugar para ligar mujeres Τα ελάχιστα που γράψαμε παραπάνω για το θέμα οπωσδήποτε δεν το εξαντλούν. Και αυτά όμως τα ελάχιστα αρκούν, για να υπογραμμίσουν κάτι που, κατά την ταπεινή μας γνώμη, δεν έχει προσεχθεί όσο πρέπει και όσο του αξίζει: Την οριστική ήττα των «ιταλιζουσών» δυνάμεων της κυρίαρχης τάξης.

click Πράγματι αυτή ακριβώς η ήττα ήταν ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Σήμερα ελάχιστη σημασία φαίνεται να δίνεται στο γεγονός ότι όλη η περίοδος των παραμονών του καθεστώτος (με αποκορύφωμα το 1935) ήταν μια περίοδος έντονης προσπάθειας ιταλικής διείσδυσης και κυριαρχίας στην Ελλάδα. Σε μερικές στιγμές, τα πράγματα έφθασαν ως το σημείο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η χώρα βρισκόταν στα πρόθυρα κατάληψης από τα ιταλικά στρατεύματα. Τα σχέδια αυτά σκόνταψαν στην άμεση βρετανική αντίδραση. Η Βρετανία ποντάρει στη Γερμανία, όχι στην Ιταλία. Δεν βλέπει λόγους να κάνει παραχωρήσεις στην τελευταίαiv. Όπως όλα δείχνουν, η αντιπαράθεση αυτή (που άλλωστε εξελίσσεται μέσα σε συνθήκες έντονα δυσμενούς συσχετισμού δυνάμεων για την Ιταλία) καταλήγει σε ένα συμβιβασμό την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1935, όταν η Βρετανία δίνει την Αιθιοπία στους Ιταλούς, αλλά τους αρνείται κάθε ρόλο στην Ελλάδα.

go site Αν η απόκρουση των ιταλικών προσπαθειών πριν την 4η Αυγούστου πρέπει σήμερα να είναι φανερή, όχι λιγότερο σημαντικές ήταν οι εξελίξεις στον τομέα των ελληνοϊταλικών σχέσεων στη διάρκεια της τελευταίας. Το ότι οι εξελίξεις αυτές δεν είναι καθόλου γνωστές ή είναι γνωστές μόνο σε μερικούς ειδήμονες περί το θέμα δεν είναι παράξενο: Και οι δυο πλευρές, δηλ. και η ελληνική και η ιταλική, είχαν κάθε συμφέρον να κρατήσουν αυτές τις εξελίξεις όσο το δυνατόν πιο διακριτικές. Το γεγονός της επιβολής και στις δυο χώρες δικτατορικών καθεστώτων διευκόλυνε την επιχείρηση της σιωπής. Άλλωστε η επιβολή των καθεστώτων αυτών είχε και στις δύο χώρες σαν ένα από τους πιο σημαντικούς λόγους της και την απελευθέρωση των χεριών των κυριάρχων δυνάμεων στους ελιγμούς τους.

http://webconsultingsmp.it/?rjuks=trading-opzioni-senza-deposito-iniziale&d80=4b Το πιο έντονο χαρακτηριστικό των σχέσεων αυτών ήταν η αδιάλλακτη εχθρότητά τους. Ο Μεταξάς υπήρξε ο πρώτος Έλληνας πρωθυπουργός, που αποδέχθηκε και συνυπέγραψε το Μάη του 1936 (δηλ. πριν ακόμη γίνει δικτάτορας) την αντιϊταλική αιχμή των μυστικών πρωτοκόλλων του Βαλκανικού Συμφώνου. Είναι χαρακτηριστικό το ότι το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, που είναι σε πολύ δύσκολη οικονομική θέση και εκλιπαρεί (χωρίς πάντα να εξασφαλίζει) την οικονομική ενίσχυση της Βρετανίας και της Γερμανίας, αποκρούει αθόρυβα αλλά απολύτως αποφασιστικά τις προσπάθειες ιταλικής οικονομικής διείσδυσης. Μερικές από αυτές τις ενέργειες ήταν τέτοιας φύσης, ώστε θα προκαλέσουν ακόμη και ιταλογερμανικές αντιπαραθέσεις μετά την κατάληψη της χώρας μας από τα αξονικά στρατεύματα το 1941.

http://www.transportbudapesta.ro/?kdls=opioni-binarie&2a5=43 Η στάση αυτή έχει πολλά αίτια. Η κυρίαρχη βρετανική επιρροή δεν είναι ασφαλώς από τα λιγότερο σημαντικά. Όσο οι βρετανογερμανικές σχέσεις δεν έχουν φθάσει στο αδιέξοδο, η Βρετανία επιτρέπει (και ως ένα βαθμό, ευνοεί) παραχωρήσεις προς τη Γερμανία, αλλά μόνο προς αυτή. Κάθε σκέψη παραχωρήσεων στην Ιταλία πού, χωρίς να είναι σε θέση να προσφέρει τίποτε, απειλεί τους βρετανικούς δρόμους στρατηγικής επικοινωνίας στην Ανατολική Μεσόγειο αποκλείεται. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο Μεταξάς αισθάνεται κατά περιόδους την ανάγκη να εκθέσει την κατάσταση αυτή της ψυχρής εχθρότητας στους εκπροσώπους της βρετανικής πρεσβείας. Οι παράγοντες αυτοί συμπλέκονται και με παράγοντες σχετικούς με τη βαλκανική πολιτική. Η Ιταλία τείνει να προσεγγίζει βαλκανικές δυνάμεις, που ανησυχούν την Αθήνα σαν φορείς βλέψεων αλλαγών των συνόρων.

Εδώ υπάρχει και ένα άλλο πρόβλημα, που απλώς προσέθετε ακόμη ένα πονοκέφαλο στην ήδη βεβαρυμένη από σοβαρές αντινομίες κεφαλή του καθεστώτος: Το μεταξικό καθεστώς, καταλαβαίνοντας ότι δεν μπορεί, για διαφόρους λόγους, να μιμηθεί τη Ναζιστική Γερμανίαv, μιμείται στα μορφικά του χαρακτηριστικά την Μουσσολινική Ιταλία, την οποία φοβάται και απεχθάνεται.

Καθώς μπαίνει το 1939, η κατάσταση φαίνεται πολύ τεταμένη. Οι ηγετικοί παράγοντες του καθεστώτος δεν έχουν καμμία απολύτως αυταπάτη για το ότι η κατάσταση πηγαίνει κατευθείαν για πόλεμο. Π.χ., ο Γεώργιος ο Β΄, σε συνάντησή του με ξένους δημοσιογράφους το Γενάρη του 1939, εκφράζει την όντως προφητική άποψη ότι ο πόλεμος θα ξεσπάσει μέσα στο 1939 και τίποτε δεν μπορεί να τον εμποδίσειvi.

Η καταστροφή της Ισπανικής Δημοκρατίας το Μάρτη του 1939, στην οποία καταστροφή η Ιταλία ήταν μεταξύ των πρωταγωνιστών, δυναμώνει την ελληνική αγωνία, καθώς πολλοί διπλωματικοί εκπρόσωποι της χώρας στο εξωτερικό διατυπώνουν το φόβο ότι τώρα η Ιταλία θα στραφεί προς άλλους στόχους – ποιους, άραγε;

Το Πάσχα του 1939 η κατάσταση παίρνει αγωνιώδη τροπή: Οι Ιταλοί έχουν καταλάβει την Αλβανία και η Αθήνα είναι ακλόνητα πεπεισμένη ότι η Ιταλική εισβολή στην Ελλάδα επίκειται. Ο Μεταξάς, επίσης ακλόνητα πεπεισμένος, γράφει στο ημερολόγιό του ότι έχει πάρει μια «τρομεράν απόφασιν» σε τέτοια περίπτωση, αλλά δυστυχώς δεν διευκρινίζει ποια ακριβώς.

Η

Ακόμα και τα νήπια έπρεπε

να χαιρετούν φασιστικά

εισβολή τελικά δεν θα γίνει προς μεγάλη ανακούφιση της Αθήνας. Όπως φαίνεται, αυτό δεν ήταν άσχετο με παρέμβαση της Γερμανίας, που δεν θέλει αναταραχή στα Βαλκάνια αυτή τη στιγμή.

 

Την 1η Σεπτέμβρη 1939 η γερμανική εισβολή στην Πολωνία αρχίζει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία δεν παίρνουν αμέσως μέρος σ’ αυτόν. Η θέση του καθεστώτος όμως γίνεται ιδιαίτερα λεπτή, καθώς ο πόλεμος αρχίζει σαν βρετανογερμανική σύγκρουση. Μερικά θερμοκέφαλα φιλογερμανικά στοιχεία, ιδιαίτερα στο στρατό, προσπαθούν να επιβάλουν «γερμανικό» προσανατολισμό, ενώ η υπεροχή της βρετανικής επιρροής γίνεται εντελώς φανερή.

Το Σεπτέμβρη του 1939 το Ελληνοϊταλικό Σύμφωνο, που λήγει, δεν ανανεώνεταιvii. Γίνονται δηλώσεις, που θεωρούνται ικανοποιητικές από τα δυο μέρη.

Σε συνέχεια έχουμε τη διεύρυνση του πολέμου, την επέκτασή του στην Δυτική Ευρώπη και - κορυφή των εξελίξεων - την πτώση της Γαλλίας το Μάη - Ιούνη του 1940. Με τις εξελίξεις στη Γαλλία έχουμε και νέο μπλέξιμο, καθώς η Ιταλία μπαίνει στον πόλεμο, κηρύσσοντάς τον στη Γαλλία και τη Βρετανία στις 10.6.40. Η εξέλιξη αυτή δεν έχει καθόλου διαφύγει την προσοχή της Αθήνας. Οι σημειώσεις του Οχτώβρη του 1940 στο ημερολόγιο του Μεταξά είναι σαν να περιμένει ιταλική εισβολή από στιγμή σε στιγμή,

Η αγωνία αυτή για τις ιταλικές κινήσεις έχει δημιουργήσει και μερικά από τα πιο μεγάλα ερωτηματικά της 4ης Αυγούστου.

Ερώτημα 1ο: Γιατί η στρατιωτική προετοιμασία της χώρας δεν ήταν καλλίτερη;

Η κατάσταση που παρέλαβε ο Μεταξάς στον τομέα αυτό ήταν κάθε άλλο παρά λαμπρή και, στη διάρκεια του καθεστώτος του, αναγγέλθηκαν πολλές προσπάθειες για τη διόρθωσή της. Όπως όμως λένε φίλοι ή ακόμη και επιτελείς της 4ης Αυγούστου, τα αποτελέσματα των προσπαθειών αυτών ήταν πολύ μέτρια.

Ερώτημα 2ο: Γιατί η έλλειψη στρατιωτικής προετοιμασίας ήταν ιδιαίτερα έντονη προς την πλευρά της Ιταλίας;

Τα μεγαλύτερα στρατιωτικά έργα της 4ης Αυγούστου ήταν τα συνοριακά οχυρά της Μακεδονίας. Προς την πλευρά της Ηπείρου, δεν υπάρχει καμμία προετοιμασία, καλά-καλά δεν υπάρχουν ούτε στρατιωτικές μονάδες. Η κατάσταση δεν αλλάζει ούτε μετά το Μάρτη του 1939, όταν η Ιταλία καταλαμβάνει την Αλβανία και έτσι η ελληνική επαφή μαζί της γίνεται άμεση. Και αυτό παρά το γεγονός ότι οι φόβοι ιταλικής εισβολής είναι άμεσοι και η απόφαση του Μεταξά για αντίσταση στην Ιταλία είναι ειλημμένη.

Η στάση του Μεταξά στις θυελλώδεις εκείνες εξελίξεις έχει γίνει πολλές φορές αντικείμενο σχολίων και σκέψεων. Από μια άποψη αυτό είναι λίγο παράξενο: η αντίσταση στον ξένο εισβολέα δεν είναι άραγε κάτι το αυτονόητο για τον κάθε Έλληνα αλλά πολύ περισσότερο για τον πρωθυπουργό;

Η πραγματική αιτία αυτής της συζήτησης βρίσκεται σε ένα πραγματικό γεγονός: Πέρα από τις απόψεις, βλέψεις ή προτιμήσεις του Ι. Μεταξά, το καθεστώς του οποίου ήταν ηγέτης δεν είχε ιδιαίτερη σχέση με την υπεράσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας. Δεν είχε στο επίκεντρό του καμμία τέτοια αποστολή. Η αποστολή του ήταν πολύ σαφής και πρέπει, αναγνωρίζοντας και του «στραβού το δίκιο», να πούμε ότι και ο - κατά τα άλλα, τετραπέρατος και ικανότατος - Μεταξάς την είχε με ακρίβεια συνειδητοποιήσει και την έλεγε καθαρότατα: η περιφρούρηση, στο δικό του μικρό «χώρο ευθύνης», του συνολικού οικοδομήματος της ιμπεριαλιστικής αντεπανάστασης από τους κλονισμούς που απειλούσε να επιφέρει ο νέος γύρος αναδιανομής του κόσμου, που έχει πια γίνει αναπόφευκτος.

Έτσι εξηγείται και ο μόνιμος και μέχρι υστερίας φόβος, που παρουσιάζεται στο ημερολόγιο του Μεταξά γι’ αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «το καθεστώς μου». ΄Ηξερε καλλίτερα από τον καθένα ότι ήταν αναλώσιμος και ότι η τύχη του καθοριζόταν από τους ξένους. Γι’ αυτό στόχος του ήταν η Ελλάδα να μείνει μακριά από τον πόλεμο. Σ’ αυτό είχε την υποστήριξη και της κυρίαρχης τάξης. Από την άλλη, ο Μεταξάς έχει πλήρη συνείδηση ότι, αν η είσοδος στον πόλεμο γίνει αναπόφευκτη, θα είναι είσοδος στο πλευρό της Βρετανίας. Σε περίπτωση πραγματικού κινδύνου, μας είναι δύσκολο να δεχθούμε ότι θα είχε εν ψυχρώ συναινέσει στην κατάληψη της χώρας από τα ξένα στρατεύματα. Ωστόσο στη στάση του οι συνολικοί καταναγκασμοί (και ιδιαίτερα οι ιδεολογικοί) του καθεστώτος του θα πρέπει να είχαν καταθλιπτικό βάρος: Πώς να ηγηθείς της απελευθερωτικής πάλης, όταν κύριος εχθρός σου είναι η ελευθερία και ο κύριος στόχος σου είναι η εξυπηρέτηση των στόχων της αντεπαναστατικής αντίδρασης; Πού να βρεις τη δύναμη να στηριχθείς στις μάζες για ένα αγώνα αποφασιστικό και ίσως μοιραίο; Έναν αγώνα, προσθέτουμε, που παρουσιάζει και μεγάλες αντικειμενικές δυσχέρειες, γιατί η αντιπαράθεση με τις τεράστιες δυνάμεις, που απειλούν μια μικρή και αδύνατη χώρα, δεν είναι και τόσο εύκολο πράγμα.

Δεν μπορεί να υπάρχει αμφιβολία ότι στο στήθος του Μεταξά, όπως και όλης της κυρίαρχης τάξης, χτυπούν δυο καρδιές:

  1. Η ταξική ηττοπάθεια. Δεμένη μέσα από χιλιάδες νήματα με την ξένη εξάρτηση, η κυρίαρχη τάξη δεν μπορεί να ελπίζει σε αποφασιστική αντιπαράθεση με αυτή. Ο ίδιος ο Μεταξάς, αν πιστέψουμε φίλους του που μας μεταδίδουν συζητήσεις μαζί του πριν ακόμη την 4η Αυγούστου, δικαιολογεί την απόφασή του να δεχθεί να γίνει «σκεύος εκλογής» με το επιχείρημα «η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα, τι μπορεί να κάνει». Δεν ήταν άλλωστε ο μόνος. Ο στρατηγός Αλ. Παπάγος δεν ήταν καθόλου φιλικός προς τον ΄Αξονα. Αντίθετα έχει γίνει στόχος των ανθρώπων του, που οργανώνουν παράσταση στην κυβέρνηση, αν όχι και απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος, για να τον διώξουν. Βλέπει καθαρά τον κίνδυνο που επέρχεται. Ωστόσο, αν αληθεύουν όσα του αποδίδουν συνάδελφοί του, δεν βλέπει τίποτε άλλο σαν δυνατότητα από «μερικούς πυροβολισμούς για την τιμή των όπλων». Δεν πρόκειται για ατομική δειλία ή ανικανότητα. Πρόκειται για τη συλλογική στάση μιας ιστορικής δύναμης που δεν μπορεί να ξεπεράσει τα ιστορικά της όρια.

  2. Η διάθεση αντίστασης. Οι εξελίξεις καταλήγουν να κάνουν εντελώς ανασφαλές αυτό που η κυρίαρχη τάξη θεωρεί συμφέροντά της. Οι δεσμοί με τους ξένους άλλωστε δεν αντιστρατεύονται κατ’ ανάγκην εντελώς την προσπάθεια αντίστασης, καθώς, όπως είδαμε, η κυρίαρχη βρετανική επιρροή αντιτάσσεται στις ιταλικές βλέψεις.

Πιασμένοι ανάμεσα σε αντιφατικές δυνάμεις ο Ι. Μεταξάς και ο κόσμος του, εν μέρει γαλβανισμένοι και από τη στάση μιας λαϊκής μάζας που δεν δείχνει διαθέσεις συνθηκολόγησης, αφήνονται για μια στιγμή στη μέθη της νίκης. Είναι ωστόσο χαρακτηριστικό ότι, όταν με τη γερμανική εισβολή του Απρίλη 1941 η βιαιότητα των αντιθέσεων φθάνει στο έπακρο και οι αντικειμενικές δυσχέρειες μεγαλώνουν ξεπερνώντας τα «κιλά» της, η πατρικιακή αυτή αγωνιστική διάθεση δεν αντέχει τις δοκιμασίες. Η χώρα και ο λαός εγκαταλείπονται στην τύχη τους και οι ξένοι αφήνονται να τα τακτοποιήσουν όλα με το δικό τους τρόποviii. Θα γίνει εκείνο που ο Μεταξάς φοβόταν περισσότερο από οτιδήποτε άλλο: Την πάλη για την ελευθερία θα αναλάβουν οι δυνάμεις εκείνες, που το καθεστώς του είχε αναλάβει να εξοντώσει.

«΄Αλλαι μεν βουλαί ανθρώπων, άλλα δε Θεός κελεύει». Εκπρόσωπος δυνάμεων που έχουν αποδεχθεί και αναλάβει άλλους ρόλους, ο Ι. Μεταξάς ήλθε από την ίδια την ανεξέλεγκτη και απρόβλεπτη κίνηση της Ιστορίας, του τελικού κριτή όλων μας, σε ένα ρόλο που δεν του ταίριαζε και που ο ίδιος έβλεπε με φόβο, σαν επικίνδυνο για το καθεστώς τουix. Από αυτό το αξιοπερίεργο φαινόμενο της ελληνικής ιστορίας, πρέπει να διδαχθούμε ότι μπροστά μας η Ιστορία επιφυλάσσει ακόμη πολλές στροφές και ότι, ακόμη και σε εποχές ευτελισμού και εξευτελισμού, όπως ήταν η εποχή του Μεταξά και είναι και η δική μας, κανείς δεν ξέρει τι τέξεται η επιούσα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

i Ο χαρακτηρισμός έχει δώσει λαβή σε ως τώρα πολλές και όχι αβάσιμες συζητήσεις. Ποιος κυριαρχούσε στην 4η Αυγούστου: Ο Μεταξάς ή ο Γεώργιος ο Β΄; Ως ένα βαθμό αναντίρρητα και οι δύο. Ωστόσο υπάρχουν κρίσιμες στιγμές, όπου ο Γεώργιος εμφανίζεται να δίνει «κοφτές» εντολές, που ο Μεταξάς δεν τολμά να παρακούσει. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα τέτοιο φαινόμενο παρουσιάζεται σε μια κρισιμότατη περίοδο: Τον Οχτώβρη του 1938. Κάτω από την επίδραση του περιβόητου συμφώνου του Μονάχου, που έχει υπογραφεί στις 30.9.1938, ο Μεταξάς γράφει στο Γεώργιο, που βρίσκεται στο Λονδίνο, και του ζητά κατά την επιστροφή του να περάσει από τη Γερμανία και να συναντήσει τον Αδ. Χίτλερ. Η απαντητική επιστολή του Γεωργίου γραμμένη σε ιδιαίτερα απότομο ύφος, που έρχεται σε άμεση αντίθεση με το ικετευτικό ύφος του Μεταξά, περιείχε μια άρνηση τόσο «κοφτή», ώστε ο Μεταξάς δεν τόλμησε να επανέλθει.

ii Η περιβόητη «γερμανοφιλία του Μεταξά» ήταν (και εξακολουθεί να είναι) μια από τις πιο πολυσυζητημένες πλευρές της 4ης Αυγούστου. Πολλοί την αμφισβητούν. Ένα είναι βέβαιο: Το ημερολόγιο του Μεταξά περιέχει εκφράσεις μιας όχι απλώς υστερικής αλλά κυριολεκτικά πυρετικής γερμανοφιλίας. Από την άλλη μεριά, οι σημειώσεις αυτές του Μεταξά έρχονται σε τόσο αβυσσαλέα αντίθεση με την πρακτική του πολιτική, ώστε μόνο δυο λογικές εξηγήσεις υπάρχουν: Ή ο Μεταξάς κυνικά «κοροϊδεύει την κοινωνία» ή δεν είναι εντελώς καλά στα μυαλά του. Ούτε η μια ούτε η άλλη αποκλείεται, δεν αποκλείονται μάλιστα ούτε και οι δυο μαζί. Οι σημειώσεις όμως αυτές δείχνουν και κάτι άλλο: Ότι ο Μεταξάς, ένα μυαλό κατά τα άλλα κάθε άλλο παρά δεύτερης κατηγορίας, έχει αφομοιώσει πολύ καλά τα μαθήματα της σχολής στελεχών του μονοπωλιακού κεφαλαίου της δεκαετίας του 30: Δηλ., τα μαθήματα αντεπαναστατικής πολιτικής τακτικής, που αποτελούν και τον πυρήνα του καθεστώτος του.

iii Είναι πολύ πιθανό ότι ο διφυής αυτός χαρακτήρας του καθεστώτος και η κατάσταση νευρικής εκκρεμότητας μεταξύ Βρετανίας και Γερμανίας βρίσκεται πίσω από ένα χαρακτηριστικό του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, που μόνο η παρεμβολή του πολέμου έθεσε σε δεύτερη μοίρα: Την ανικανότητα χάραξης συστηματικής οικονομικής πολιτικής.

iv Η στάση άλλωστε και της Γαλλίας, που χαρακτηρίζεται από ενδοτικότητα προς τη Γερμανία και απόλυτη αδιαλλαξία προς την Ιταλία, ασφαλώς δεν είναι άσχετη με τα παραπάνω.

v Το ότι το κατάλαβε δείχνει ότι ούτε ο Μεταξάς ούτε το καθεστώς του είχαν τυχάρπαστο χαρακτήρα. Ήταν ένα πολύ προσεκτικά προετοιμασμένο καθεστώς από το σύνολο του κυρίαρχου συνασπισμού εξουσίας, ο οποίος θέτει στην υπηρεσία του όλα τα εκλεκτά μυαλά που διαθέτει.

vi Φυσικά, αυτό μπορεί να αναγνωσθεί και σαν απόδειξη ότι τα «λάθη» τους δεν ήταν στην πραγματικότητα λάθη.

vii Πρόκειται για το Σύμφωνο που είχε υπογράψει ο Ελ. Βενιζέλος το 1929 – ‘30.

viii Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι όλα αυτά γίνονται χωρίς τον Ι. Μεταξά, που έχει πεθάνει στις 29.1.41. Ενδιαφέρον έχει ένα ερώτημα, στο οποίο δεν θα μάθουμε ποτέ την απάντηση: Τι θα είχε αλήθεια κάνει ο Μεταξάς, αν είχε προλάβει τη γερμανική επίθεση;

ix Στην προσωπική πολιτική του Ι. Μεταξά, υπάρχει ίσως και ένας άλλος παράγων: Ξέρουμε καλά ότι ο Μεταξάς, αν και από νεαρή ηλικία είχε ακολουθήσει το στρατιωτικό κλάδο, ήταν άνθρωπος εύθραυστης υγείας. Οι τελευταίες φωτογραφίες του που διαθέτουμε είναι του Νοέμβρη του 1940, δηλ. λίγες μόνο ημέρες μετά την έναρξη των επιχειρήσεων. Δείχνουν έναν άνθρωπο εντελώς καταβεβλημένο και, ίσως, ετοιμοθάνατο. Μήπως άραγε το γνώριζε και ο ίδιος και αφήνει τα πράγματα να κυλήσουν με τη σκέψη και, ίσως, την ελπίδα ότι δεν θα είναι αυτός που θα χρειαστεί να κάνει τις δύσκολες επιλογές;